有十種故,分別能障無明亦有十種。
[115]《佛地經論》卷一初雲︰
地,謂所依、所行、所攝。
即當所說清淨法界、大圓鏡智、平等性智、妙觀察智、成所作智,受用和合一味事等,是佛所依、所行所攝,故名佛地。
[116]「能攝持菩薩義爲地」,藏文作「byavchubsemsdpa”rnamskyiyovs
subzuvba”idongyisnisa&#378esbya”o/」。
[117]《金藏》作「爲」,餘作「名」。
[118]如《攝論》雲:
遍行,最勝義,及與勝流義,如是無攝義,相續無別義,無雜染淨義,種種無別義,不增不減義,四自在依義。
法界中有十不染汙無明,治此所治障,故安立十地﹝藏文作「kuntu”grodonmchoggidon/rgyumthundongyimchogbiddav/yovssu”dzinpadonmeddav/rgyudrnamsthadadmedpadav/bonmovsrnamdagmeddondav/thadadmedpa”idonbiddav/brimed”phelbameddondav/dbavnirnampab&#378iyisgnas/choskyidbyivslamarigpa/bonmovscanminsgribpabcu/sabcu”imimthunphyogsrnamskyi/gbenpodagnisayinno/」﹞。
[119]智周《演秘》雲︰
以果與因而爲地也。
由所求果方起行故,即隨自地理智二極,皆名爲果,非唯佛果。
[120]見《菩薩璎珞本業經》卷下〈釋義品〉第四。
原文:
持一切百萬阿僧祇功德,亦名生成一切因果,故名地。
[121]
[122]見《攝論?無性釋》卷七,原文:
謂諸菩薩,于此地中,修習現觀,離過、離貪,修菩提分。
觀察諸谛、觀察緣起。
于無相中,若有功用、若無功用,得勝辯才。
逮真灌頂,除滅所知、煩惱障等。
故此修位有十地別﹝藏文作「sabcurnamssu&#378esbyabanibyavchubsemsdpa”rnamskyimvonparrtogspadav/sdompadav/”dodchagsdavbralbadav/byavchubkyiphyogsbsgompadav/bdenpalaltabadav/rtenciv”brelbar”byuvbalasosorrtogpadav/rtsolbadavbcaspadav/lhungyisgrubparmtshanmamedpargnaspadav/sosoyavdagparrigpadav/dbavbskurba”iwesbya”isgribpadavbonmovspa”didagtuselbasnasarnamsso/」﹞。
[123]《攝論?無性釋》雲:
因地功德,是行之所得故;
又雲:
法無我智,分位名地。
無性續解雲︰
「謂初地中,由遍行義」者,即初地中一切法空,無有少法而非是﹝遍計所執性﹞空,故名遍行。
了知此義,得入初地﹝藏文作「sadavpolanikun”groba”idonduwesparbya”o&#378esbyabalasogspala/chosthamscadstovpa”iphyir/gavmistovpa”ichosdemeddo&#378esdeltarsadavpola&#378ugspayinno/」﹞。
「第二地中由最勝義」者,謂此空理,一切法中最爲殊勝。
如說「離欲最爲殊勝」,了知此義,得入二地﹝藏文作「gbispalanimchoggidonduste/”dinichosthamscadkyimchogyinpasdperna”dodchagsdavbralba”imchogcesgsuvspaltabuste/deltarsagbispala&#378ugspayinno/」﹞。
「第叁地中,由勝流義」者,謂此所流,教法最勝,故舍身命求此善,說不以爲難,了知此義,得入叁地﹝藏文作「gsumpalanirgyumthunpadongyimchogtuste/bstanpa”ichosni”di”irgyumthunpa”imchoggo&#378esgsumpala&#378ugspaste/”diltarlegspargsuvspagciggidonduyavbdagbidyovssu”dorro/」﹞。
「第四地中,由無攝受義」者,謂契經等法愛斷故,不計我所,觀此非自非他所攝。
了知此義,得入四地﹝藏文作「b&#378ipalaniyovssubzuvbamayinpa”idondute/”dinibdaggamg&#378angavgisyovssubzuvbayavmayinno&#378esbdaggimedpasb&#378ipala&#378ugspayinte/mdo”isdelasogspa”ichoslasredparnamparbzlogpa”iphyirro/」﹞。
「第五地中,由相續無差別義」者,謂了知此非如色等相續差別。
了知此義,得入五地﹝藏文作「lvapalanirgyudthadadpamedpa”idonduste/jiltargzugslasogspargyudthadadpaltar”dinideltamayinno&#378eslvapala&#378ugspayinno/」﹞。
「第六地中,由無雜染清淨義」者,謂知自性本無雜染亦無清淨。
雜染爲先,後可淨故。
了知此義,得入六地﹝藏文作「drugpalanikunnasbonmovspadavrnamparbyavbamayinpa”idonduste/”diniravb&#378ingyiskunnasbonmovspacanmayinnarnampardagparyavltagala”gyur/rnamparbyavbanikunnasbonmovspasvondu”groba”iphyirro&#378esdrugpala&#378ugspayinno/」﹞。
「第七地中,由種種法無差別義」者,如契經等種種法別,此不如是。
了知此義,得入七地﹝藏文作「bdunpalanichossnatshogsthadadpamedpa”idonduste/jiltarmdo”isdelasogspachos”didagsnatshogspaltar”dinideltamayinno&#378esbdunpala&#378ugspayinno/」﹞。
「第八地中,由不增不減義」者,謂法外無用,所以不增;諸法不壞,所以不減﹝藏文作「brgyadpalanibribamedcivlhagpamedpa”idon&#378esbyabala/bribamedpanichosthamscadchud(疑落miza)ba”iphyirro/lhagpamedpanichoslalhagpargnaspamedpa”iphyirro/」﹞;或染法減時,此無有減;淨法增時,此無有增﹝藏文作「yavnakunnasbonmovspa”brilonna”bribarmi”gyurbadav/rnamparbyavba”phelbana”phelbarmi”gyurba”o/」﹞。
「相自在依止義、土自在依止義」者,謂即于此第八地中,所證法界,是二自在所依止處﹝藏文作「mtshanmaladbavba”ignaskyidondavsbivladbavba”ignaskyidonduchoskyidbyivssabrgyadpabidlartogste/」﹞,隨所求相,欲令現前,如其勝解,即能現前,名相自在﹝藏文作「dethobpanijiltabu”dodpadeltaburgav”dodpa”thobbo/」﹞。
隨所希求金等寶土,如其勝解,則能現前,名土自在﹝藏文作「dethobpani&#378ivgserlasgrubpa”amg&#378anjiltaburmospadeb&#378indusnavvo/」﹞前諸地中,雖亦得此無差別住,然作功用,後乃得成﹝藏文作「sagovmarnamslanimtshanmamedpargnaspabsgrimstebsgrubspayoddo/」﹞。
于此地中,能無功用,隨欲即成,故名自在。
了知此義,入第八地﹝藏文作「sabrgyadpalanilhungyisgrubpas”dodpatsamlaraglaspa”iphyirte/deltarsabrgyadpala&#378ugspayinno/」﹞。
「第九地中,由智自在依止義」者,謂此地中,得無礙辯所依止故,分證得智波羅蜜多,于一切法,不隨其言,善能了知諸意趣義。
如實成熟一切有情,受勝法樂。
了知此義,得入九地﹝藏文作「dgupalaniyewesladbavba”ignaskyidonduste/delabrtennassosoyavdagparrigpathobpa”iphyirroyeweskyitshogskyipharoltuphyinpayavthobpaschosthamscadlasgrajib&#378inmayinpardgovspa”idonweste/jiltabab&#378indusemscanyovssusminparbyabadav/choslardzogsparlovsspyodpasosomyovba”iphyirdeltardgupala&#378ugspayinno/」﹞。
「第十地中,由業自在等依止義」者,謂隨所欲,得身、語、意業用自在﹝藏文作「bcupalanilasladbavba”ignaskyidondavgzuvsdavtivve”dzingyisgoladbavba”ignaskyidonduste/jiltar”dodpab&#378indulusdavvagdavyidkyilasthobpa”iphyirro/mvonparwespalvapodaggisravravgilasjiltabab&#378indubsgrubpa”iphyirro/」﹞;得文義持諸陀羅尼自在力故,能持一切佛所宣說文義無忘﹝藏文作「gzuvsnigavgitshigdavdonlasogspa”dzinpa”o/dbavnideladbavba”amdesdbavbarbyedpaste/savsrgyaskyisgsuvspathamscadkyitshigdavdon”dzinpa”iphyirro/」﹞;得叁摩地自在力故,于諸等至能持、能斷,隨其所欲,虛空藏等諸叁摩地叁摩缽底而能現前﹝藏文作「tivve”dzingyisgoladbavponisbomspar”jugpathamscadkyisgribpaspavspasjiltar”dodpadeb&#378indunammkha”mdzodlasogspa”itivve”dzinlasbomspar”jugparbyaba”iphyirro/」﹞。
第十地中所證法界,是如此等自在所依。
了知此義,得入十地﹝藏文作「choskyidbyivsnidbav/”digbiskyignaskyidondusabcupalarabturtogsso/」﹞。
「如是無明,于聲聞等非染汙」者,非所斷故﹝藏文作「marigpa”diyavbanthosrnamskyinibonmovspacanmayingyi&#378esbyabanispavbarbyabamayinpa”iphyirro/」﹞。
非所斷者,不爲入彼能治地故,于其涅槃,不爲障故﹝藏文作「demispovbanide”igbenpo”isala”jugpa”iskabsmayinpadav/myavanlas”daspalabgegsmibyedpa”iphyirro/」﹞。
「于諸菩薩是染汙」者,是所斷故﹝藏文作「byavchubsemsdpa”rnamskyinibonmovspacante&#378esbyabanispavbarbyaba”iphyirro/」﹞。
是所斷者,正爲入彼能治地故。
菩薩所求一切種智,如是無明,能爲障故﹝藏文作「spovbanide”igbenpo”isala”jugpa”iskabsyinpadav/rnampathamscadmkhyenpabidkyibgegsbyedpa”iphyirro/」﹞。
入初地時,已得通達一切法界,何故複立後後差別﹝藏文作「sadavpola”jugpabidnachoskyidbyivsnirnampathamscadrabtuthobpayinnagovnasgovdurnampaci”iphyirbrjodcena/」﹞?
爲欲顯示諸住現行,故立後後諸地差別,謂爲安住如其所得法界勝住差別現行﹝藏文作「choskyidbyivsthobnasgnaspa”irnampa”didaggisgnaste/」﹞。
非唯證得,便生喜足,坦然而住﹝藏文作「thobpatsamgyischogpar”dzincivphina”jugpamayinparjiltarwespar”gyur&#378esgnaspa”ikuntuspyodyavdagparbstanpa”iphyirro/」﹞。
[124]《金藏》作「少」,餘作「小」。
[125]即《顯揚》卷叁〈攝事品〉第一之叁,如雲︰
地者,謂菩薩十地,廣說如經。
一、極喜地:謂諸菩薩住此地中,先已于心增上法行善修治故,超過一切聲聞、獨覺現觀,得諸菩薩現觀。
由正證得無上現觀故,諸大菩薩于此地中住增上喜,是故此地名爲極喜。
二、離垢地:謂諸菩薩住此地中,先善修治初地行故,超過一切聲聞、獨覺地,證得極淨妙屍羅蘊,對治一切微犯戒垢;是故此地名爲離垢。
如是以上諸地,均善修治前地,于心增上法行超過二乘現觀戒、定、慧等,而爲各地體性。